U23 Việt Nam trước Uzbekistan: một điểm là đủ, nhưng cái bẫy nằm ở cách chọn thế trận

Phút 52, bóng dội cột dọc khung thành U23 Uzbekistan. Tỷ số vẫn là 2-0, và đội bóng Trung Á đã chơi thiếu người từ phút 49, sau tấm thẻ vàng thứ hai của Fayullaev. Suốt gần bốn mươi phút còn lại, Kuwait dâng cao, chạm cột dọc, rồi không ghi được bàn nào. Kết quả ấy đẩy U23 Việt Nam vào một vị thế mà bất kỳ ban huấn luyện nào cũng muốn có trước lượt đấu cuối bảng C: chỉ cần một trận hòa là đi tiếp.

Tôi có thói quen không đọc bảng xếp hạng trước. Tôi đọc biên bản trận đấu trước. Và trong biên bản trận Uzbekistan thắng Kuwait, điều đáng chú ý nhất không nằm ở cột tỷ số.

Uzbekistan sở hữu đúng một mũi tấn công có khả năng kết thúc, và tên anh là Bakhromov. Anh ghi bàn ở phút 6, ghi tiếp ở phút 36, và đưa bóng trúng xà ngang ở phút 29. Ba tình huống dứt điểm chất lượng trong vòng ba mươi phút đầu tiên. Với một hàng thủ đang chuẩn bị cho trận đấu quan trọng nhất vòng bảng, tín hiệu phụ thuộc một điểm ấy có giá trị hơn mọi lời khen ngợi về lối chơi tập thể.

Bàn mở tỷ số được kết thúc gọn gàng vào góc cao từ ngoài vòng cấm. Bàn thứ hai đến từ một đường chuyền xuyên tuyến, và Bakhromov đưa bóng qua háng thủ môn. Hai kiểu kết thúc khác nhau, cùng một cầu thủ. Hậu vệ Việt Nam sẽ phải phòng cả cú sút xa lẫn đường bóng xuyên phá phía sau lưng, hai bài toán hoàn toàn khác nhau về mặt vị trí đứng.

Bảng C sau hai lượt trận: Uzbekistan 6 điểm, hiệu số +6; Việt Nam 4 điểm, +2; Kuwait 1 điểm, −2; Philippines 0 điểm và đã chính thức bị loại. Việt Nam thắng Philippines 2-0 ở một lượt, và trận còn lại của thầy trò ông Đinh Hồng Vinh kết thúc với một điểm. Lượt đấu cuối diễn ra ngày 22 tháng 9. Một trận hòa đưa Việt Nam vào tứ kết. Một chiến thắng đưa Việt Nam lên ngôi đầu bảng với 7 điểm.

Nghe như tin tốt. Phần lớn các bản tin đêm qua đều gọi đó là tin tốt. Nhưng bản tin vui thường có một phần chưa được nói tới.

Trước hết là chuyện thẻ phạt. Fayullaev nhận thẻ vàng thứ hai ở phút 49. Theo quy định thông thường của các giải đấu theo mô hình FIFA, một tấm thẻ đỏ gián tiếp đồng nghĩa với án treo giò một trận. Nếu điều đó đúng ở Asiad, Uzbekistan sẽ bước vào trận gặp Việt Nam mà không có Fayullaev, một tổn thất về cấu trúc phòng ngự, nhất là khi đội bóng này vừa giữ sạch lưới trong gần bốn mươi phút chơi thiếu người.

Chính bốn mươi phút ấy lại là phần dữ liệu đáng cân nhắc hơn cả. Uzbekistan phòng ngự có tổ chức, đúng. Cái khối ấy vẫn bị xuyên thủng một lần: phút 52, Kuwait đưa bóng dội cột dọc. Một cơ hội chất lượng, không phải một pha bóng ngẫu nhiên. Kuwait thất bại ở khâu kết thúc, không phải ở khâu tạo cơ hội. Sự phân biệt này quan trọng, bởi nó cho thấy khối phòng ngự của Uzbekistan có thể bị mở khóa bằng những pha bóng đúng nhịp, chứ không bằng cách đứng chờ.

Bóng đá là môn cờ vua với những quân tốt biết chạy. Uzbekistan trong hiệp một thắng thế trận bằng cách kiểm soát bóng và liên tục uy hiếp khung thành Kuwait sau bàn mở tỷ số sớm. Lối chơi chủ động ấy chỉ hiệu quả khi có người kết thúc. Và người kết thúc ấy nằm trong tay áo Bakhromov.

Đây là chỗ tôi muốn dừng lại lâu hơn mức thông thường. Nhiều năm theo dõi bóng đá trẻ châu Á dạy tôi nhìn vào tỷ lệ phụ thuộc cầu thủ trước khi nhìn vào sơ đồ. Một đội bóng ghi hai bàn đều từ một chân, trong đó có một cú sút xa ngoài vòng cấm, thường không có phương án dự phòng cho khâu ghi bàn. Việt Nam không cần khóa cả một hệ thống. Việt Nam cần khóa một vùng không gian: khoảng trống giữa tuyến tiền vệ và trung vệ, cùng vùng đất ngay trước vạch 16m50.

Cách chuẩn bị hợp lý cho hàng thủ Việt Nam vì thế có thể mô tả bằng ba tầng. Một tiền vệ lùi sâu kèm cặp ở khoảng trống phía trước vòng cấm. Trung vệ giữ cự ly để không bị kéo ra khỏi khối. Thủ môn chủ động khép góc với các cú sút từ xa. Cú dứt điểm vào góc cao từ ngoài vòng cấm không phải một pha bóng may mắn. Nó là một kỹ năng, và kỹ năng ấy cần được đối xử như một mối nguy thường trực.

Dữ liệu tracking không nói ai đúng, nó nói ai xuất hiện đúng lúc. Trong trận này, Bakhromov xuất hiện đúng lúc ba lần. Đó là mẫu hình đủ rõ để xây dựng kế hoạch đối phó.

Một chi tiết bị bỏ qua trong phần lớn các bình luận: Philippines đã bị loại, nghĩa là đường rủi ro duy nhất của Việt Nam chạy qua Kuwait, chứ không chạy qua một cuộc hỗn chiến bốn đội. Điều đó thu hẹp số lượng kịch bản cần theo dõi xuống còn đúng hai, và biến việc tính toán trước lượt đấu cuối thành một bài tập đơn giản hơn nhiều so với cảm giác chung.

Cũng cần nhắc tới kỷ luật thẻ phạt của chính Việt Nam. Đá với một đối thủ giàu thể lực như Uzbekistan, một tấm thẻ đỏ hay hai thẻ vàng tích lũy có thể làm mỏng lựa chọn của ông Đinh Hồng Vinh ở vòng sau. Vòng bảng chỉ kéo dài ba trận, nhưng cái giá của một tấm thẻ sai thời điểm có thể trả ở tứ kết.

Phần còn lại của bức tranh là hiệu số, và đây là chỗ những bản tin tin tốt thường dừng lại quá sớm.

Góc nhìn ngược nằm ở lựa chọn chiến thuật, không nằm ở bảng xếp hạng. Việc Việt Nam chỉ cần một trận hòa nghe như một món quà. Trong thực tế, nó là một cái bẫy tâm lý. Italy của Mancini không sở hữu bóng, họ sở hữu thời điểm. Một đội bóng bước vào trận đấu với tư thế chỉ cần hòa thường thu mình sớm, nhường tuyến giữa, và để đối thủ quyết định nhịp độ. Uzbekistan đã giành quyền đi tiếp, nên họ sẽ chơi trận gặp Việt Nam bằng tâm thế nhẹ nhàng. Đội bóng chơi mà không còn gì để mất thường nguy hiểm hơn đội bóng chơi trong tình thế bắt buộc.

Nói cách khác, tin tốt lớn nhất, việc Uzbekistan đã được đi tiếp, vừa là thuận lợi, vừa là rủi ro. Nó có thể khiến họ xoay tua đội hình. Nó cũng có thể khiến họ chơi phóng khoáng, thứ bóng đá mà Bakhromov rất cần phía sau lưng hàng thủ đối phương.

Rủi ro thực sự của Việt Nam vì thế không nằm ở chất lượng đối thủ. Nó nằm ở cách Việt Nam chọn đứng. Nếu đội bóng của ông Đinh Hồng Vinh lùi sâu ngay từ phút đầu, họ sẽ phải phòng ngự trước những cú sút xa của Bakhromov suốt chín mươi phút, và trong bất kỳ khoảnh khắc lơi lỏng nào.

Còn một nhánh nữa mà các bản tin vui gần như bỏ qua. Nếu Việt Nam thua Uzbekistan ngày 22 tháng 9, đồng thời Kuwait thắng Philippines, hai đội sẽ phải phân định bằng tiêu chí phụ. Với dữ kiện hiện có, Việt Nam giữ ưu thế hiệu số nếu tổng biên độ thua của Việt Nam và biên độ thắng của Kuwait nhỏ hơn 4 bàn. Chạm ngưỡng 4, phép so sánh chuyển sang tiêu chí kế tiếp. Bản tin gốc không nêu thứ tự các tiêu chí phụ, nên đây là điểm cần xác minh bằng điều lệ giải trước khi lượt đấu cuối diễn ra.

Điều đáng nói là nhánh rủi ro này có thể bị vô hiệu hóa hoàn toàn bằng một kết quả hòa. Nó không đòi hỏi một trận đấu lớn. Nó chỉ đòi hỏi sự tỉnh táo.

Tôi sẽ theo dõi hai thứ trong trận đấu ngày 22 tháng 9. Thứ nhất, vị trí xuất phát của tiền vệ phòng ngự Việt Nam mỗi khi Bakhromov lùi xuống nhận bóng. Thứ hai, danh sách xuất phát của Uzbekistan. Nếu Fayullaev vắng mặt và đội hình xoay tua từ ba vị trí trở lên, cánh cửa lên ngôi đầu bảng sẽ rộng hơn nhiều so với những gì bảng xếp hạng gợi ý. Bóng đá trẻ luôn thưởng cho đội bóng chuẩn bị cho tình huống, chứ không thưởng cho đội bóng chuẩn bị cho kết quả.