U17 Việt Nam tại Hàn Quốc: Ba trận giao hữu và bài toán bảng G

Ngày 28 tháng 10, khi trận giao hữu thứ ba của U17 Việt Nam tại Hàn Quốc khép lại, quỹ thời gian hồi phục tính từ trận thứ hai chỉ còn 48 giờ. Trong bảy ngày, thầy trò huấn luyện viên Cristiano Roland gặp ba đối thủ: một đội U18 cấp câu lạc bộ Hàn Quốc, tuyển U16 Hàn Quốc và tuyển U17 Hàn Quốc, lần lượt vào các ngày 22, 26 và 28 tháng 10. Liên đoàn bóng đá Việt Nam công bố bản lịch này như một thông tin chuẩn bị thường lệ, không kèm danh sách cầu thủ, không kèm tình hình chấn thương, không kèm một dòng nào về sơ đồ chiến thuật.

Thứ tự đối thủ là chỗ đáng dừng lại. Một đội U18 câu lạc bộ lớn hơn về tuổi và thể chất, rồi một đội U16 nhỏ hơn về tuổi nhưng giàu kỹ thuật, cuối cùng là một đội U17 cùng lứa. Ba nấc thang ấy vẽ thành một đường cong tăng tải có chủ đích: kiểm tra sức chịu đựng va chạm trước, xây lại sự tự tin cầm bóng sau, hiệu chuẩn cuối cùng bằng một trận ngang tầm. Nếu thứ tự này là cố ý, ban huấn luyện đang ưu tiên ba việc khác nhau trong cùng một tuần.

Sau chuyến Hàn Quốc, đội về nước rồi sang UAE từ ngày 6 tháng 11 trước khi vào Qatar. Bảng G đưa Việt Nam gặp Bỉ, New Zealand và Mali. Thể thức 48 đội chia 12 bảng, hai đội đầu bảng cùng tám đội xếp thứ ba có thành tích tốt nhất giành vé vào vòng 32 đội. Cách tính ấy thay đổi hoàn toàn bài toán của một đội bị đánh giá thấp hơn: ba đến bốn điểm cùng một hiệu số bàn thắng bại tử tế có thể đủ để đi tiếp, điều gần như bất khả thi ở thể thức 24 hay 32 đội.

Hàn Quốc là đối thủ tập dượt hợp lý cho những gì bảng G đòi hỏi. Các đội trẻ Hàn Quốc áp sát tầm cao, tranh chấp bóng hai quyết liệt và chuyển đổi dọc nhanh. Đó là bản mô phỏng gần nhất trong tầm với cho nhịp pressing có tổ chức của Bỉ và cho cường độ va chạm dự kiến trước Mali. Giao hữu trong khu vực Đông Nam Á thường chậm hơn, ít va chạm hơn, và vì thế giá trị mô phỏng thấp hơn hẳn. Một chuyến bay sang Hàn Quốc đắt hơn một trận giao hữu trong nước, nhưng nó mua được thứ mà tiền không mua trong khu vực: nhịp độ.

Trong ba trận ấy, trận gặp đội U18 câu lạc bộ là một phép thử vượt cấp có chủ đích, đối thủ hơn một đến hai tuổi. Đây là cách làm quen thuộc của bóng đá trẻ Hàn Quốc và Nhật Bản, nhưng nó cũng mang theo rủi ro chấn thương cao hơn cho những cầu thủ mười sáu tuổi trong các pha tranh chấp tay đôi. Một tuần ba trận, trong đó có một trận quá tải thể chất và một cặp trận chỉ cách nhau 48 giờ, là bài kiểm tra sức bền mà không giải đấu nào ở cấp độ này lặp lại.

Khối lượng chuẩn bị là điểm thứ hai đáng bàn. Ba trận trong bảy ngày rồi một khoảng trống thông tin cho tới chuyến UAE. Các đội tuyển trẻ hàng đầu bước vào một vòng chung kết 48 đội thường chơi từ năm đến tám trận trong cửa sổ chuẩn bị cuối cùng. Khối lượng đã xác nhận của Việt Nam nằm ở ngưỡng thấp, và nó dồn vào một tuần thay vì trải đều. Nếu UAE chỉ là tập thích nghi nhiệt độ, độ ẩm và múi giờ với một hai trận kín, tổng số phút thi đấu đối kháng thật sự của đội trước ngày khai mạc sẽ ít hơn đáng kể so với các đối thủ cùng bảng.

Cách huấn luyện viên Cristiano Roland phát ngôn cũng đáng đọc. Ông nói bảng đấu rất mạnh, cả ba trận đều là thử thách khó, và đội đặt mục tiêu giành điểm trong từng trận. Đó là ngôn ngữ quản trị kỳ vọng chuẩn mực, không phải một tiết lộ chiến thuật. Nó hạ thấp kỳ vọng bên ngoài trong khi vẫn giữ tham vọng bên trong. Đọc nó như một tư thế phòng thủ sẽ là suy diễn quá xa. Nhưng nó cũng ngầm cho thấy mô hình rủi ro của ban huấn luyện: Bỉ được xếp vào nhóm trận đấu cần hạn chế thiệt hại, còn điểm số được nhắm vào hai trận còn lại.

Ở đây xuất hiện điểm mù của cách đưa tin. Bản tin về một vòng chung kết thế giới thường kể theo trục đối thủ mạnh yếu, và trục ấy vô tình biến Việt Nam thành đội chỉ biết chịu đựng. Thể thức 48 đội nói điều ngược lại. Mục tiêu thực tế không phải vị trí nhì bảng, mà là vị trí thứ ba với ba đến bốn điểm cùng một hiệu số bàn thắng bại bảo vệ được. Cách đặt lại ấy thay đổi vai trò của từng trận: New Zealand thành trận buộc phải thắng, Mali thành trận bản lề, Bỉ thành bài toán kiểm soát hiệu số. Đó là một chiến dịch có thể hình dung được, không phải một nghi lễ dự giải.

Vết sẹo không xấu, nó là bản đồ của những trận đấu đã qua. Trong nghiệp theo dõi bóng đá trẻ của mình, tôi đã nhiều lần thấy một đội tuyển trẻ Việt Nam bước vào giải với sự cuồng nhiệt bao quanh và bước ra với một trận thua đậm bị mổ xẻ từng phút. Áp lực ấy không đến từ đối thủ. Nó đến từ khoảng cách giữa kỳ vọng được thổi lên và khối lượng chuẩn bị thật sự. Một đội chơi ba trận giao hữu trong bảy ngày không thể được đối xử như một đội đã chơi tám trận trong sáu tuần.

Có một tầng nữa ít được nói tới: giá trị tài sản. Một vòng chung kết U17 thế giới 48 đội là sự kiện tuyển trinh sát lớn nhất toàn cầu cho lứa tuổi này. Mỗi phút một cầu thủ Việt Nam chơi tại Qatar là một phút tiếp xúc với mạng lưới học viện châu Âu, J-League và K-League. Nhưng Điều 19 của FIFA giới hạn chuyển nhượng quốc tế cầu thủ vị thành niên trong vài ngoại lệ hẹp, và quy định trong nước cũng hạn chế ký hợp đồng chuyên nghiệp dưới mười tám tuổi. Hệ quả thực tế: một giải đấu bùng nổ cũng không thể quy đổi thành doanh thu chuyển nhượng tức thời. Giá trị chỉ hiện ra sau đó hai đến bốn năm, qua số phút ở đội một, qua phí chuyển nhượng nội địa và khu vực, qua những lần khoác áo đội tuyển quốc gia.

Ai trả chi phí và ai nhận giá trị là câu hỏi cấu trúc của bóng đá trẻ Việt Nam. Liên đoàn chi trả cho hai chuyến tập huấn nước ngoài trong một cửa sổ, còn các học viện PVF, HAGL-JMG, Viettel, Hà Nội thu về phần giá trị tăng thêm của cầu thủ. Sự bất đối xứng ấy không mới, và nó là lý do vì sao các chương trình tập huấn thường phụ thuộc vào một suất dự giải hơn là trở thành cam kết thường niên.

Sân cỏ là trang giấy, mỗi pha chạy là một câu thơ chưa hoàn thành. Ngày 22 tháng 10 tại Hàn Quốc, trang giấy ấy bắt đầu được viết, và người viết không có nhiều chỗ để sửa. Thế hệ rồi thế hệ, nhưng trái bóng vẫn lăn như một nỗi nhớ không đáy. Điều đáng chờ ở bảng G không phải một tấm vé thần kỳ, mà là việc đội bóng này bước vào trận gặp New Zealand với đủ sức lực và đủ tỉnh táo để chơi đúng thứ bóng đá của mình. Nếu điều đó xảy ra, kỳ vọng sẽ bắt đầu khớp với thực tế. Và nếu nó không xảy ra, chúng ta sẽ biết chính xác tuần lễ nào đã lấy đi của họ điều gì.