Marseille 4-3 Le Havre: Khi băng ghế dự bị đánh rơi quyền kiểm soát ở Vélodrome

Phút 55, Himad Abdelli vô-lê nửa nảy tung lưới Le Havre, Vélodrome bùng lên, bảng điện tử hiện 4-0. Tôi ngồi trước màn hình ở Incheon, ghi giờ phút ấy vào sổ tay rồi viết vội hai chữ "an bài". Mười hai phút sau, tôi phải gạch bỏ.

Josh Maja vào thay người, ghi hai bàn. N'Diaye đá bồi sau pha cản phá của De Lange. Phút 89, cú đánh đầu của Maja khẽ chạm Egan-Riley rồi đổi hướng vào lưới. 4-3. Bù giờ, trọng tài Clément Turpin dừng trận để xem lại pha chạm tay của Nnadi trong vòng cấm. Vélodrome nín thở. Không có phạt đền. Marseille giành ba điểm, nhưng cái cách họ giành nó khiến tôi mở lại cuốn sổ và đọc dòng cũ: phòng thay đồ không bao giờ im lặng, chỉ là ta chưa đủ tĩnh để nghe.

Dữ kiện nền của trận này rõ ràng tới mức khó chịu. Marseille đá trên sân nhà, tiếp một Le Havre đang đứng cuối bảng và chưa thắng trận nào từ đầu mùa. Với đội bóng thuộc nhóm cạnh tranh suất châu Âu, đây là món quà lịch thi đấu, kiểu trận mà người ta tính trước điểm số rồi mới nghĩ tới cách chơi. Một trận như thế kết thúc 4-3, kèm một pha VAR ở phút bù giờ, không phải loại kết quả được phép bỏ qua bằng câu "thắng là thắng".

Danh sách nhân sự cho tôi đọc ra sơ đồ 4-2-3-1: De Lange trong khung gỗ; Weah, Egan-Riley, Aguerd, Emerson ở hàng thủ; Nnadi và Hojbjerg đá cặp tiền vệ che chắn; Paixao, Harit, Abdelli phía sau Gouiri. Vị trí của Emerson bên trái là chắc chắn, vì anh vừa tạt bóng cho bàn mở tỉ số, vừa phá bóng ngay trên vạch vôi ở phút 63. Cặp Nnadi – Hojbjerg che chắn tốt trong khoảng sáu mươi phút đầu. Điều còn phải kiểm chứng là vai trò thật của Timothy Weah: anh đeo băng đội trưởng và ghi bàn bằng pha đi bóng qua ba người, dữ kiện đó hợp với cả cánh phải lẫn hậu vệ phải dâng cao. Chưa xác định được thì chưa nên phán về vị trí.

Bốn bàn thắng của Marseille đến từ bốn cơ chế khác nhau: phút 5, Egan-Riley đánh đầu từ phạt góc; phút 33, Weah tự đi bóng qua ba người; khoảng phút 50, Paixao dứt điểm sau pha mở bóng của Abdelli; phút 55, Abdelli vô-lê từ tình huống phạt góc thứ hai. Với một hàng công bị nghi một chiều, đây là câu trả lời đáng ghi nhận, ít nhất trong phạm vi một trận.

Sườn hở của Marseille nằm ở băng ghế dự bị, không nằm ở hàng công. Đó là kết luận tôi rút ra sau khi xếp lại trục thời gian của hiệp hai.

Phút 63, Emerson phá bóng trên vạch vôi, chặn cú sút của Maja. Đó là thời điểm trận đấu còn trong tầm kiểm soát. Rồi Weah kéo áo trong vòng cấm, Turpin cho Le Havre hưởng phạt đền, Maja sút thành công. Bàn thứ hai đến từ một cú sút bị De Lange cản phá nhưng không ai phá bóng ra, N'Diaye đá bồi. Bàn thứ ba là cú đánh đầu của Maja đổi hướng sau lưng Egan-Riley.

Đọc ba bàn thua ấy theo cách khác, chúng không phải hệ quả của một đợt sóng ép sân có tổ chức. Chúng là lỗi tự gây: một quả phạt đền do đội trưởng kéo áo, một quả bóng bật ra không được dọn, một cú đánh đầu bị chạm người đổi hướng. Trong hiệp một, Aguerd đánh đầu phá hết quả tạt này tới quả tạt khác, Emerson chặn bóng trên vạch. Hàng thủ Marseille không sụp vì bị đè nén về cấu trúc; họ sụp vì những khoảnh khắc không ai đứng đúng chỗ.

Rồi phút 84, Hojbjerg rời sân, Kamissoko vào. Bốn cầu thủ vào sân của Marseille, gồm Maupay, Abdallah, Kamissoko và Gomes, đều nhận điểm 5/10 trong bảng chấm điểm cầu thủ của Goal.com. Phía bên kia, một cầu thủ vào thay người là Maja ghi hai bàn. Sự lệch pha ấy không giải thích được bằng sơ đồ. Nó giải thích bằng chất lượng ghế dự bị và độ rõ ràng của vai trò.

Hojbjerg là mắt xích then chốt. Khi anh rời sân, Marseille mất quyền kiểm soát tuyến giữa, và điều đó cho thấy kiểm soát của đội phụ thuộc vào con người chứ chưa phụ thuộc vào hệ thống. Với một đội đá ba mặt trận, đây là rủi ro cấu trúc, không phải rủi ro phong độ.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở Ligue 1 qua nhiều mùa, những đội dẫn bốn bàn rồi để thủng lưới ba bàn thường không mất điểm vì đối thủ hay hơn, mà vì họ thay đổi trục kiểm soát mà không thay đổi cách bảo vệ trục ấy.

Nnadi đáng một đoạn riêng. Anh phạm bốn lỗi trong vai trò che chắn, một trong số đó dẫn tới quả đá phạt mở ra bàn thứ ba của Le Havre, và suýt nhận phạt đền ở phút bù giờ vì pha chạm tay. Một tiền vệ che chắn phạm bốn lỗi mỗi trận là một điểm phơi bày cố định trước các đội bóng chuyên đá phạt cố định. Marseille để thủng lưới từ chính tuyến người lẽ ra phải bảo vệ hàng thủ.

Còn Abdelli. Anh nhận điểm 9/10, được khán đài đứng dậy vỗ tay, và bị Amir Richardson kèm người trực tiếp suốt trận, một chi tiết phòng ngự mang tính cá nhân hóa hiếm thấy ở Ligue 1. Kèm người một cầu thủ là một nhượng bộ chiến thuật, đồng thời là lời công nhận uy tín. Nhưng nó cũng là bản thiết kế mà các đội sau sẽ sao chép. Abdelli rời sân với một chấn thương mắt cá, Paixao với một vấn đề vai. Nếu hai người này không đá đủ, Marseille mất cả sáng tạo lẫn phương án hai.

Ghế huấn luyện cũng có tín hiệu. Bruno Genesio nhận 6/10, và bài chấm điểm quy thẳng việc mất kiểm soát cho các thay đổi người của ông. Angel Gomes vào sân trong tiếng phản ứng lẫn lộn từ khán đài, chi tiết nhỏ nhưng đáng ghi, vì nó cho thấy sự hoài nghi của công chúng đã bám vào một bản hợp đồng từ rất sớm. Tôi học cách đếm nhịp của đội bóng từ những tiếng thở dài trong phòng thay đồ, và tiếng thở dài ở Vélodrome đêm ấy không đến từ cầu thủ, nó đến từ khán đài.

Cách đọc phổ biến nhất sau trận này sẽ là: Marseille mong manh về tâm lý, và hàng công vẫn một chiều. Tôi cho rằng cả hai đều là kết luận vội.

Hàng công đã ghi bốn bàn bằng bốn cơ chế, gồm phạt góc, đi bóng cá nhân, phối hợp có tổ chức và tình huống cố định thứ hai. Về mặt cấu trúc tấn công, không có gì để chê trong hiệp một.

Về tâm lý, một đội sụp đổ vì tâm lý thường sụp theo chuỗi bàn thua đến từ sức ép. Ba bàn thua này đến từ một pha kéo áo, một quả bóng bật ra, một cú đánh đầu đổi hướng. Đó là những lỗi kỹ thuật và kỷ luật vị trí, không phải dấu hiệu của một tập thể mất niềm tin.

Góc nhìn phản trực giác nằm ở đây: vấn đề của Marseille là quản lý trận đấu sau khi dẫn, và nó nằm ở cấu trúc thay người cùng sự phụ thuộc vào một tiền vệ đã qua tuổi ba mươi, không nằm ở bản lĩnh. Một đội bóng muốn vô địch phải kiểm soát được 25 phút cuối khi đã dẫn bốn bàn. Marseille chưa làm được, và họ cần một quyết định VAR ở phút bù giờ để giữ hai điểm.

Cũng phải nói về phía bên kia chiến tuyến, vì nó là dữ kiện cứng duy nhất về mặt giải đấu trong toàn bộ câu chuyện này. Le Havre cuối bảng, chưa thắng trận nào, vẫn ghi ba bàn trong mười hai phút tại Vélodrome. Đó là kiểu biểu hiện của một đội đã ở trạng thái không còn gì để mất. Nó khiến trận đấu này khó đọc hơn, và nó cũng khiến chiến thắng của Marseille khó bào chữa hơn.

Tín hiệu tôi sẽ theo dõi ở trận tới không phải tỉ số, mà là cửa sổ phút 60 đến 75. Genesio xử lý hiệp hai thế nào khi đã dẫn? Hojbjerg có được đá đủ 90 phút? Và tỉ lệ phạm lỗi của Nnadi ở tuyến che chắn có giảm, hay nó trở thành một thói quen khiến mỗi quả phạt cố định thành một lần đặt cược?

Đám đông tan đi, nhưng tiếng hò reo vẫn ở lại trong mắt mỗi cầu thủ. Vélodrome đêm ấy reo bốn lần và nín thở một lần. Đội bóng nào học được cách giữ im lặng đúng lúc sẽ đi xa hơn đội chỉ biết reo.