138 giờ 40 phút trên dãy Alps: Lê Thị Hằng và bài toán chưa ai viết của chạy đường núi Việt Nam

Khi Lê Thị Hằng đặt chân qua vạch đích ở Courmayeur, đồng hồ dừng ở 138 giờ 40 phút. Không xa đó, Lưu Đức Toản cán con số tương đương: 137 giờ 50 phút. Hai vận động viên Việt Nam. Một nam, một nữ. Chênh nhau đúng 50 phút sau khi cùng chạy 330 km và leo hơn 24.000 mét dốc trên dãy Alps.

Tôi đã ngồi đếm lại những con số này nhiều lần. Trong công việc của mình, tôi học được một điều: khi một thành tích thể thao diễn ra mà không có sân vận động, không có khán đài, không có ống kính truyền hình, người ta thường chọn sẵn hai lối viết. Hoặc thổi nó thành huyền thoại. Hoặc lặng lẽ bỏ qua.

Cả hai lối viết đều không đúng.

Trận chung kết ấy không ai viết, nên tôi viết.

Bối cảnh của một giải đua không có khán đài

Tor des Géants - "Tháp của những người khổng lồ" - không nằm trong hệ thống thi đấu của Liên đoàn Điền kinh Thế giới. Không có chuẩn thành tích đầu vào theo kiểu vòng loại thời gian. Không chia chặng. Không có giờ nghỉ bắt buộc. Vận động viên tự quản lý giấc ngủ, tự quyết định dừng hay đi tiếp, tự mang hành trang qua bảy trạm cứu trợ lớn đặt cách nhau khoảng 50 km.

Giải được tổ chức ở Thung lũng Aosta, Italy, khởi tranh từ năm 2026. Cung đường đi qua hơn 20 con đèo cao trên 2.000 mét. Nhiệt độ ban ngày và ban đêm ở độ cao này có thể chênh nhau hàng chục độ C. Tỷ lệ hoàn thành của giải chỉ khoảng 60% - nghĩa là cứ năm người xuất phát, khoảng hai người bỏ cuộc.

Năm 2026, một vận động viên đã tử vong tại đây. Yang Yuan, người Trung Quốc, trượt ngã ở một đoạn đường hẹp ven vực. Không có dây bảo hiểm. Không có lan can. Chỉ có vách đá và khoảng không bên dưới.

Đó là bối cảnh mà hai người Việt Nam bước vào.

Khung thời gian của giải năm nay rơi vào khoảng 13 đến 19 tháng 9. Ban tổ chức giới hạn thời gian tuyệt đối ở mốc 150 giờ. Đây là con số then chốt. Không phải ai chạy nhanh nhất. Mà là ai còn đứng trên đường khi đồng hồ điểm giới hạn.

Đội hình Việt Nam tại giải có ba người. Hai người hoàn thành. Một người bỏ cuộc - vận động viên này sinh sống ở Pháp. Điều đó cũng quan trọng. Sự hiện diện không đảm bảo sự hoàn thành.

Về mặt lý thuyết, Tor des Géants hoạt động như một bộ lọc tự thân. Không có vòng loại khắt khe theo chuẩn thời gian, nhưng cửa ải nằm ở chính đường chạy. Bảy trạm cứu trợ lớn, khoảng cách 50 km, là những mốc chiến thuật mà vận động viên phải tính toán từng bước. Ăn bao nhiêu, ngủ bao lâu, đổi trang phục ở đâu, giữ nhịp ra sao trước khi bóng tối ập xuống sườn núi.

Tôi đã từng ngồi trong căn phòng 18m² và xem lại 52 trận đấu để hiểu một điều: chiến thuật không cần khán phòng. Nó cần đôi mắt thật sự biết nhìn. Với chạy siêu đường núi, nguyên tắc cũng vậy. Mỗi trạm cứu trợ là một hiệp đấu. Mỗi lần leo đèo là một pha bứt tốc hoặc một pha giữ sức. Không có bình luận viên nào hét lên. Chỉ có hơi thở, đôi chân, và đồng hồ.

Con số nằm ở đâu trong bức tranh toàn cảnh

Bây giờ, đến phần số liệu mà tôi muốn phân tích kỹ.

Người về nhất nội dung nam là Jia Ju Zhao, người Trung Quốc, với 65 giờ 55 phút 22 giây. Người về nhất nội dung nữ là Katharina Hartmuth, người Đức, với 67 giờ 10 phút 09 giây.

Đặt cạnh kết quả của Hằng và Toản, khoảng cách hiện ra rất rõ. Người Việt chạy gấp đôi thời gian của những người dẫn đầu. Đây là một khoảng cách cạnh tranh rất rộng. Nó không nằm ở mức vài chục phút. Nó nằm ở mức vài chục giờ.

Ý nghĩa của con số này là gì?

Trước hết, nó cho thấy đây là một thành tích sinh tồn và hoàn thành, không phải một thành tích cạnh tranh ở nhóm đầu. Hai vận động viên Việt Nam nằm trong nhóm về đích ở giữa và phía sau của giải. Giá trị của họ nằm ở việc hoàn thành một giải có tỷ lệ hoàn thành khoảng 60%, trong khi giới hạn thời gian là 150 giờ.

Thời gian hoàn thành trong chạy siêu đường núi bị chi phối mạnh bởi độ cao và địa hình, nên nó đo sức bền thô, không đo tốc độ thuần.

Hơn 24.000 mét leo dốc. Hơn 20 con đèo cao trên 2.000 mét. Đó là những con số quyết định thành tích. Nếu so với các giải chạy đường nhựa hoặc các giải siêu chạy địa hình bằng phẳng, những con số này tạo ra sự khác biệt mà không thể so sánh trực tiếp. Một vận động viên có thể chạy marathon dưới ba giờ vẫn có thể bỏ cuộc ở Tor des Géants. Và một người chạy chậm hơn ở cự ly ngắn vẫn có thể hoàn thành 330 km nếu biết phân bổ sức lực, ăn uống và ngủ đúng cách.

Tiếp theo, mốc 150 giờ và kết quả 138 giờ 40 phút của Hằng, 137 giờ 50 phút của Toản. Khoảng an toàn khoảng 11 đến 12 giờ. Đây là mức đệm "an toàn nhưng không thoải mái". Một lần dừng nghỉ dài bất thường, một chấn thương nhẹ, một cơn mệt vượt ngưỡng - bất cứ điều gì trong số đó đều có thể đẩy họ về sát giới hạn. Trong chạy siêu đường núi, điều đó có nghĩa là mọi quyết định đều có trọng lượng.

Về hành trình chuẩn bị của hai vận động viên, thông tin được công bố cho thấy họ đều là những người đã có nền tảng dài hơi.

Lê Thị Hằng đến từ Vũng Tàu. Cô từng hoàn thành Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km, và Vietnam Mountain Marathon 100 km. Đây là một hành trình tăng dần khoảng cách có chủ đích.

Lưu Đức Toản thậm chí có nền tảng quốc tế rõ hơn: UTMB, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km, và Mt Fuji 100 km. Anh từng chia sẻ rằng Tor des Géants khó hơn UTMB "nhiều lần". Đó là một nhận định kỹ thuật từ người đã trực tiếp chạy cả hai giải, và nó có trọng lượng.

Điều đáng chú ý là khoảng cách thời gian giữa một nữ vận động viên Việt Nam và một nam vận động viên Việt Nam chỉ là 50 phút trên tổng cộng 330 km. Trong phần lớn các giải đua, khoảng cách này sẽ rất nhỏ. Ở đây, nó khiến tôi chú ý.

Không có dữ liệu về thứ hạng cụ thể của từng người trong bảng xếp hạng chung và theo giới. Nhưng riêng việc hai con số gần như trùng khớp sau gần sáu ngày đêm trên núi đã gợi ra một câu hỏi: liệu họ có chạy cùng nhau, chiến lược hỗ trợ lẫn nhau, hay chỉ đơn giản là có cùng nền tảng thể lực và cùng cách tiếp cận?

Tôi không muốn kết luận vội.

Trong chạy siêu đường núi, một đặc điểm quan trọng mà truyền thông ít nhắc tới: các vận động viên ở tốp giữa thường có xu hướng chạy theo nhóm nhỏ để an toàn và duy trì nhịp tinh thần. Không có gì lạ khi một nhóm hai ba người giữ nhịp với nhau qua nhiều giờ leo dốc và tụt dốc. Điều này đặc biệt đúng với những đoạn đường hẹp, tối, và lạnh.

Cùng lúc đó, những người dẫn đầu - Jia Ju Zhao và Katharina Hartmuth - là các vận động viên siêu chuyên nghiệp. Jia Ju Zhao về nhất nội dung nam với thời gian nhanh hơn nhóm người Việt gần 70 giờ. Katharina Hartmuth về nhất nội dung nữ với thời gian tương đương, hơn kết quả của Hằng hơn 70 giờ.

Sự tập trung của các thành tích hàng đầu ở một số quốc gia - Trung Quốc, Đức - cho thấy tầng lớp tinh hoa của bộ môn chạy siêu đường núi vẫn nằm trong tay một nhóm nhỏ vận động viên toàn cầu. Đây không phải một bộ môn có tính phổ cập cao ở tầng đỉnh. Nó là một sân chơi mà những người giỏi nhất thế giới đang bỏ xa phần còn lại bằng cả một hệ thống huấn luyện, tài trợ và kinh nghiệm tích lũy nhiều năm.

Điều đó đặt kết quả của Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản vào đúng vị trí của nó. Họ không ở gần tốp đầu. Nhưng họ ở trong nhóm những người đã vượt qua được bài kiểm tra khắc nghiệt nhất của bộ môn. Và trong một giải đua mà khoảng 40% người tham dự không về đích, việc về đích tự nó đã là một thành tựu có thể kiểm chứng.

Góc nhìn ngược chiều: viết thế nào cho đúng

Đến đây, tôi muốn đặt một câu hỏi khó nghe.

Khi một vận động viên nữ Việt Nam chạy 330 km núi trong 138 giờ, truyền thông nên viết gì?

Tôi từng dành một mùa hè để đếm số bài báo. Trong khoảng thời gian từ 14 tháng 6 đến 15 tháng 7 năm 2026, khi World Cup diễn ra ở Nga, tôi cùng hai người bạn khảo sát 2.000 bài báo thể thao Trung Quốc đăng trên WeChat. Kết quả: 1.937 bài về bóng đá nam, 63 bài về bóng đá nữ - và phần lớn trong số 63 bài đó chỉ là tin vắn.

Tỷ số 1.937-63 không nằm trên sân cỏ. Nó nằm trên mặt báo.

Điều tương tự thường xảy ra với thể thao nữ nói chung, và với chạy siêu đường núi nói riêng. Khi thành tích đến từ một nữ vận động viên, câu chuyện dễ bị đóng khung theo hai hướng. Hoặc là "người phụ nữ phi thường vượt qua giới hạn". Hoặc là "thành tích đáng ngưỡng mộ nhưng không cạnh tranh".

Cả hai hướng đều bỏ qua điều quan trọng nhất.

Điều quan trọng nhất là: một nữ vận động viên Việt Nam đã hoàn thành một giải đua mà khoảng hai trong năm người bỏ cuộc, với giới hạn thời gian 150 giờ, và cô ấy kết thúc ở mốc 138 giờ 40 phút. Đó là một sự thật có thể kiểm chứng. Nó không cần được tô vẽ thêm.

Ngược lại, cũng có một cách viết khác cần tránh: biến kết quả này thành một phép so sánh trực tiếp với tốp đầu. Khi đặt 138 giờ cạnh 65 giờ, người đọc có thể ngộ nhận rằng Hằng và Toản ở gần trình độ của người dẫn đầu. Họ không ở gần. Khoảng cách gần 70 giờ trên quãng đường 330 km là một khoảng cách rất lớn. Nó tương đương với việc một vận động viên nghiệp dư mạnh đứng cạnh một chuyên gia hàng đầu thế giới.

Vậy điều gì thực sự đáng viết?

Theo tôi, đáng viết là sự xuất hiện của một hệ sinh thái chạy siêu đường núi ở Việt Nam. Hãy nhìn vào danh sách giải mà hai vận động viên này từng tham gia: Prenn Trail 250 km, Son La Ultra Trail 100 km, Vietnam Mountain Marathon 100 km, Mantra 116 km, ULJU Trail 9 Peaks 100 km. Đây không phải là những giải lẻ. Đây là một lịch thi đấu có cấu trúc, với các cự ly tăng dần từ 100 km lên 250 km, và cuối cùng là 330 km ở nước ngoài.

Một vận động viên không thể chạy 330 km núi ở Alps nếu không có một quá trình chuẩn bị nhiều năm. Và một quá trình chuẩn bị nhiều năm chỉ có thể tồn tại khi có các giải đấu trong nước để luyện tập và tích lũy kinh nghiệm.

Cô ấy không cần một vị thế. Cô ấy cần một hàng ghế được viết về.

Nhưng hàng ghế đó cũng cần được viết đúng.

Có một yếu tố nữa mà tôi không thể bỏ qua: yếu tố an toàn. Tor des Géants đã có một ca tử vong vào năm 2026. Các đoạn đường hẹp ven vực không có dây bảo hiểm. Trong cuộc trò chuyện được ghi lại, Lưu Đức Toản mô tả những con đường hẹp không có dây an toàn, nơi một sai số nhỏ có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng. Đây là một phần của câu chuyện mà truyền thông cần đề cập, thay vì chỉ tập trung vào chiến thắng.

Tôi không muốn kết án ai. Tôi muốn chỉ ra một vết nứt: khi một giải đua có rủi ro sinh mạng thực sự, cách viết về nó cũng cần có trách nhiệm tương ứng.

Một câu hỏi khác cần đặt ra về mặt kỹ thuật: yếu tố thời tiết và độ cao ảnh hưởng đến kết quả như thế nào? Với hơn 20 con đèo trên 2.000 mét, cơ thể vận động viên phải đối mặt với tình trạng thiếu oxy, nhiệt độ thay đổi đột ngột, và nguy cơ hạ thân nhiệt trong các đoạn chạy đêm. Đây là những yếu tố mà các giải chạy đường nhựa không có. Chúng khiến thành tích không thể so sánh trực tiếp, và chúng cũng khiến việc hoàn thành trở thành một bài toán quản lý rủi ro chứ không chỉ là bài toán thể lực.

Khi nhìn vào con số 138 giờ 40 phút, tôi không nhìn thấy một tốc độ. Tôi nhìn thấy một chuỗi quyết định: ăn gì ở trạm thứ ba, ngủ bao lâu ở trạm thứ năm, có nên dừng lại khi cơn lạnh bắt đầu hay tiếp tục leo trong đêm. Mỗi quyết định đều có thể thay đổi kết quả cuối cùng. Và với khoảng đệm 11 giờ so với giới hạn, họ không có nhiều chỗ cho sai lầm.

Điều đang thay đổi

Vậy, sau tất cả những con số này, điều gì đang thay đổi?

Tôi nghĩ có ba điều.

Thứ nhất, chạy siêu đường núi ở Việt Nam đang bước ra khỏi giai đoạn khởi đầu. Sự xuất hiện của hai vận động viên Việt Nam tại một trong những giải khó nhất hành tinh, cùng với một nền tảng giải đấu trong nước đã định hình, là dấu hiệu của một cộng đồng trưởng thành. Đây không còn là hiện tượng đơn lẻ.

Thứ hai, sự trỗi dậy của chạy siêu đường núi châu Á đang diễn ra. Chiến thắng của Jia Ju Zhao ở nội dung nam là một tín hiệu. Trong khi đó, việc Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản hoàn thành giải, dù ở nhóm giữa, cho thấy khu vực Đông Nam Á đang có mặt trên bản đồ. Sự hiện diện này, theo thời gian, có thể tạo ra một hiệu ứng lan tỏa: nhiều vận động viên trẻ hơn thử sức với các cự ly dài hơn, và nhiều giải đấu trong nước hơn được tổ chức để đáp ứng nhu cầu đó.

Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất với tôi: một nữ vận động viên Việt Nam đã chạy 330 km núi trong 138 giờ 40 phút, và cô ấy xứng đáng được viết về như một vận động viên, không phải như một hiện tượng.

Tôi không biết liệu có bao nhiêu bài báo sẽ viết về Lê Thị Hằng và Lưu Đức Toản trong những tuần tới. Tôi cũng không biết liệu những bài báo đó có nhắc đến con số 60% tỷ lệ hoàn thành, hay mốc 150 giờ, hay ca tử vong năm 2026 hay không.

Nhưng tôi biết một điều: trong căn phòng nhỏ của mình, tôi sẽ tiếp tục đếm. Những bài báo về thể thao nam. Những bài báo về thể thao nữ. Và tôi sẽ tiếp tục ghi lại những khoảng cách không nằm trên đường chạy.

Bởi vì cuối cùng, câu hỏi không phải là ai chạy nhanh nhất. Mà là ai được phép kể câu chuyện.